(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 073

॥ శ్రీః ॥
7.73. అధ్యాయః 073
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరేణార్జునంప్రత్యభిమన్యునిధనప్రకారకథనం॥ 1 ॥ అర్జునేన సశపథం జయద్రథవధప్రతిజ్ఞా॥ 2 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 7-73-0x(4447)(47421)
త్వయి యాతే మహాబాహో సంశప్తకబలం ప్రతి।
ప్రయత్నమకరోత్తీవ్రమాచార్యో ప్రహణే మమ॥ 7-73-1(47422)
వ్యూఢానీకం తతో ద్రోణం యతమానం మహామృధే।
ప్రతివ్యూహ్య సహానీకాః ప్రత్యరుధ్మ వయం బలాత్॥ 7-73-2(47423)
స వార్యమాణో రథిభిర్మయి చాపి సురక్షితే।
అస్మానభిజగామాశు పీడయన్నిశితైః శరైః॥ 7-73-3(47424)
తే పీడ్యమానా ద్రోణేన ద్రోణానీకం న శక్నుమః।
ప్రతివీక్షితుమప్యాజౌ భేత్తుం తత్కుత ఏవ తు॥ 7-73-4(47425)
తతస్తమప్రతిరథమహం సౌభద్రమబ్రవం।
ద్రోణానీకమిదం భింద్ధి ద్వారం సంజనయస్వ నః॥ 7-73-5(47426)
స తథా చోదితోఽస్మాభిః సదశ్వ ఇవ వీర్యవాన్।
అసహ్యమపి తం భారం వోఢుమేవోపచక్రమే॥ 7-73-6(47427)
స తవాస్త్రోపదేశేన వీర్యేణ చ సమన్వితః।
ప్రావిశత్తద్బలం బాలః సుపర్ణ ఇవ సాగరం॥ 7-73-7(47428)
తేఽనుయాతా వయం వీరం సాత్వతీపుత్రమాహవే।
ప్రవేష్టుకామాస్తేనైవ యేన స ప్రావిశచ్చమూం॥ 7-73-8(47429)
తతః సైంధవకో రాజా క్షుద్రస్తాత జయద్రథః।
వరదానేన రుద్రస్య సర్వాన్నః సమవారయత్॥ 7-73-9(47430)
తతో ద్రోణః కృపః కర్ణో ద్రౌణిః కౌసల్య ఏవ చ।
కృతవర్మా చ సౌభద్రం షడ్రథాః పర్యవారయన్॥ 7-73-10(47431)
పరివార్య తు తైః సర్వైర్యుధి బాలో మహారథైః।
యతమానః పరం శక్త్యా బహుభిర్విరథీకృతః॥ 7-73-11(47432)
తతో దౌఃశాసనిః క్షిప్రం తథా తైర్విరథీకృతం।
`సంశయం పరమం ప్రాప్తం పదాతినమవస్థితం।
గదాహస్తోఽభ్యయాత్తూర్ణం జిఘాంసురపరాజితం॥ 7-73-12(47433)
గదినం త్వథ తం దృష్ట్వా వాసవస్యాత్మజాత్మజః।
స జగ్రాహ గదాం వీరో గదాయుద్ధవిశారదః॥ 7-73-13(47434)
గదామండలమార్గస్థౌ సర్వక్షత్రస్య పశ్యతః।
తౌ సంప్రజగ్మతుర్వీరావన్యోన్యస్యాంతరైషణౌ॥ 7-73-14(47435)
తావన్యోన్యం గదాగ్రాభ్యాం తాడితౌ యుద్ధదుర్మదౌ।
ఇంద్రధ్వజావివోత్సృష్టౌ గతసత్వౌ మహీంగతౌ॥ 7-73-15(47436)
దౌఃశాసనిరథోత్థాయ కురూణాం కీర్తివర్ధనః।
ఉత్తిష్ఠమానం సౌభద్రం గదయా మూర్ధ్న్యతాడయత్॥ 7-73-16(47437)
గదావేగేన మహతా వ్యాయామేన చ మోహితః।
విమనా న్యపతద్భూమౌ సౌభద్రః పరవీరహా॥ 7-73-17(47438)
స తు హత్వా సహస్రాణి ద్విపాశ్వరథపత్తినాం'।
రాజపుత్రశతం చాగ్ర్యం వీరాంశ్చాలక్షితాన్బహూన్॥ 7-73-18(47439)
బృహద్బలం చ రాజానం స్వర్గేణ సమయోజయత్।
`గతః సుకృతినాం లోకాన్యే చ స్వర్గజితాం శుభాః॥ 7-73-19(47440)
అదీనస్త్రాసయంఛత్రూన్నందయిత్వా చ బాంధవాన్।
అసకృన్నామ విశ్రావ్య పితౄణాం మాతులస్య చ'॥ 7-73-20(47441)
వీరో దిష్టాంతమాపన్నః శోచయన్వాంధవాన్బహూన్।
`తతః స్మ శోకసంతప్తా భవతాఽద్య సమేయుషః'॥ 7-73-21(47442)
ఏతావదేవ నిర్వృత్తమస్మాకం శోకవర్ధనం।
స చైవం పురుషవ్యాఘ్రః స్వర్గలోకమవాప్తవాన్॥ 7-73-22(47443)
సంజయ ఉవాచ। 7-73-23x(4448)
తతోఽర్జునో వచః శ్రుత్వా ధర్మరాజేన భాషితం।
హా పుత్ర ఇతి నిఃశ్వస్య వ్యథితో న్యపతద్భువి॥ 7-73-23(47444)
విషణ్ణవదనాః సర్వే పరివార్య ధనంజయం।
నేత్రైరనిమిషైర్దీనాః ప్రత్యవైక్షన్పరస్పరం॥ 7-73-24(47445)
ప్రతిలభ్య తతః సంజ్ఞాం వాసవిః క్రోధమూర్చ్ఛితః।
కంపమానో జ్వరేణేవ నిఃశ్వసంశ్చ ముహుర్ముహుః॥ 7-73-25(47446)
పాణిం పాణౌ వినిష్పిష్య దంతాన్కటకటాయ్య చ।
`త్రిశిఖాం భ్రుకుటీం కృత్వా క్రోధసంరక్తలోచనః'।
ఉన్మత్త ఇవ విప్రేక్షన్నిదం వచనమబ్రవీత్॥ 7-73-26(47447)
అర్జున ఉవాచ। 7-73-27x(4449)
సత్యం వః ప్రతిజానామి శ్వోఽస్మి హంతాఽజయద్రథం।
న చేద్వధభయాద్భీతో ధార్తరాష్ట్రాన్ప్రహాస్యతి॥ 7-73-27(47448)
న చాస్మాఞ్శరణం గచ్ఛేత్కృష్ణం వా పురుషోత్తమం।
భవంతం వా మహారాజ శ్వోఽస్మి హంతా జయద్రథం॥ 7-73-28(47449)
ధార్తరాష్ట్రప్రియకరం మయి విస్మృతసౌహృదం।
పాపం బాలవధే హేతుం శ్వోఽస్మి హంతా జయద్రథం॥ 7-73-29(47450)
రక్షమాణాశ్చ తం సంఖ్యే యే మాం యోత్స్యంతి కేచన।
అపి ద్రోణకృపౌ రాజంఛాదయిష్యామి తాంఛరైః॥ 7-73-30(47451)
యద్యేతదేవం సంగ్రామే న కుర్యాం పురుషర్షభాః।
మా స్మ పుణ్యకృతాం లోకాన్ప్రాప్నుయాం శూరసంమతాన్॥ 7-73-31(47452)
యే లోకా మాతృహంతౄణాం యే చాపి పితృఘాతినాం।
గురుదారగతానాం యే పిశునానాం చ యే సదా॥ 7-73-32(47453)
సాధూనసూయతాం యే చ యే చాపి పరివాదినాం।
యే చ నిక్షేపహంతౄణాం యే చ విశ్వాసఘాతినాం॥ 7-73-33(47454)
భుక్తపూర్వాం స్త్రియం యే చ నిందతామఘశంసినాం।
బ్రహ్మఘ్నానాం చ యే లోకా యే చ గోఘాతినామపి॥ 7-73-34(47455)
పాయసం వా యవాన్నం వా శాకం కృసరమేవ వా।
సంయావాపూపమాంసాని యే చ లోకా వృథాశ్నతాం।
తానన్హాయాధిగచ్ఛేయం న చేద్ధన్యాం జయద్రథం॥ 7-73-35(47456)
వేదాధ్యాయినమత్యర్థం సంశితం వా ద్విజోత్తమం।
అవమన్యమానో యాన్యాతి వృద్ధాన్సాధూన్గురూంస్తథా॥ 7-73-36(47457)
స్పృశతో బ్రాహ్మణం గాం చ పాదేనాగ్నిం చ యా భవేత్।
యాఽప్సు శ్లేష్మ పురీషం చ మూత్రం వా ముంచతాం గతిః।
తాం గచ్ఛేయం గతిం కష్టాం న చేద్ధన్యాం జయద్రథం॥ 7-73-37(47458)
నగ్నస్య స్నాయమానస్య యా చ వంధ్యాఽతిథేర్గతిః।
ఉత్కోచినాం మృషోక్తీనాం వంచకానాం చ యా గతిః॥ 7-73-38(47459)
ఆత్మాపహారిణాం యా చ యా చ మిథ్యాభిశంసినాం।
భృత్యైః సందృశ్యమానానాం పుత్రదారాశ్రితైస్తథా॥ 7-73-39(47460)
అసంవిభజ్య క్షుద్రాణాం యా గతిర్మిష్టమశ్నతాం।
తాం గచ్ఛేయం గతిం ఘోరాం న చేద్ధన్యాం జయద్రథం॥ 7-73-40(47461)
సంశ్రితం చాపి యస్త్యక్త్వా సాధుం తద్వచనే రతం।
న బిభర్తి నృసంసాత్మా నిందతే చోపకారిణం॥ 7-73-41(47462)
అర్హతే ప్రాతివేశ్యాయ శ్రాద్ధం యో న దదాతి చ।
అనర్హేభ్యశ్చ యో దద్యాద్వృషలీపతయే తథా॥ 7-73-42(47463)
మద్యపో భిన్నమర్యాదః కృతఘ్నో భర్తృనిందకః।
తేషాం గతిమియాం క్షిప్రం న చేద్ధాన్యాం జయద్రథం॥ 7-73-43(47464)
భుంజానానాం తు సవ్యేన ఉత్సంగే చాపి ఖాదతాం।
పాలాశమాసనం చైవ తిందుకైర్దంతధావనం॥ 7-73-44(47465)
యే చావర్జయతాం లోకాః స్వపతాం చ తథోషసి।
శీతభీతాశ్చ యే విప్రా రణభీతాశ్చ క్షత్రియాః॥ 7-73-45(47466)
ఏకకూపోదకగ్రామే వేదధ్వనివివర్జితే।
షణ్మాసం తత్ర వసతాం తథా శాస్త్రం వినిందతాం॥ 7-73-46(47467)
దివామైథునినాం చాపి దివసేషు చ శేరతే।
అగారదాహినాం చైవ గరదానాం చ యే మతాః॥ 7-73-47(47468)
అగ్న్యాతిథ్యవిహీనాశ్చ గోపానేషు చ విఘ్నదాః।
రజస్వలాం సేవయంతః కన్యాం శుల్కేన దాయినః॥ 7-73-48(47469)
యా చ వై బహుయాజినాం బ్రాహ్మణానాం శ్వవృత్తినాం।
ఆస్యమైథునికానాం చ యే దివామైథునే రతాః॥ 7-73-49(47470)
బ్రాహ్మణస్య ప్రతిశ్రుత్య యో వై లోభాద్దదాతి న।
తేషాం గతిం గమిష్యామి శ్వో న హన్యాం జయద్రథం॥ 7-73-50(47471)
ధర్మాదపేతా యే చాన్యే మయా నాత్రానుకీర్తితాః।
యే చానుకీర్తితాస్తేషాం గతిం క్షిప్రమవాప్నుయాం॥ 7-73-51(47472)
యది వ్యుష్టామిమాం రాత్రిం శ్వో న హన్యాం జయద్రథం।
ఇమాం చాప్యపరాం భూయః ప్రతిజ్ఞాం మే నిబోధత॥ 7-73-52(47473)
యద్యస్మిన్న హత్తే పాపే సూర్యోఽస్తముపయాస్యతి।
ఇహైవ సంప్రవేష్టాఽహం జ్వలితం జాతవేదసం॥ 7-73-53(47474)
అసురసురమనుష్యాః పక్షిణో వోరగా వా
పితృరజనిచరా వా బ్రహ్మదేవర్షయో వా।
చరమచరమపీదం యత్పరం చాపి తస్మా--
త్తదపి మమ రిపుం తం రక్షితుం నైవ శక్తాః॥ 7-73-54(47475)
యది విశతి రసాతలం తదగ్ర్యం
వియదపి దేవపురం దితేః పురం వా।
తదపి శరశతైరహం ప్రభాతే
భృశమభిమన్యురిపోః శిరోఽభిహర్తా॥ 7-73-55(47476)
సంజయ ఉవాచ। 7-73-56x(4450)
ఏవముక్త్వా విచిక్షేప గాండీవం సవ్యదక్షిణం।
తస్య సర్వమతిక్రంయ ధనుఃశబ్దోఽస్పృశద్దివం॥ 7-73-56(47477)
అర్జునేన ప్రతిజ్ఞాతే పాంచజన్యం జనార్దనః।
ప్రదధ్మౌ తత్ర సంక్రుద్ధో దేవదత్తం చ ఫల్గునః॥ 7-73-57(47478)
స పాంచజన్యోఽచ్యుతవక్త్రవాయునా
భృశం సుపూర్ణోదరనిఃసృతధ్వనిః।
జగత్సపాతాలవియద్దిగీశ్వరం
ప్రకంపయామాస యుగాత్యయే యథా॥ 7-73-58(47479)
తతో వాదిత్రఘోషాశ్చ ప్రాదురాసన్సహస్రశః।
సింహనాదశ్చ పాండూనాం ప్రతిజ్ఞాతే మహాత్మనా॥ 7-73-59(47480)
`ప్రానృత్యదివ గాండీవం శరాస్తూణీగతా ముదా।
నిరాక్రామన్నివ తదా స్వయమేవ మృధైషిణః॥ 7-73-60(47481)
భీమసేనః సుసంహృష్టః ప్రత్యభాషత భారత।
ధనంజయమభిప్రేక్ష్య హర్షగద్గదయా గిరా॥ 7-73-61(47482)
ప్రతిజ్ఞోద్భవశబ్దేన కృష్ణశంఖస్వనేన చ।
నిహతో ధార్తరాష్ట్రోఽయం సానుబంధః సుయోధనః॥ 7-73-62(47483)
అథ మృదితతమాగ్ర్యదామమాల్యం
తవ సుతశోకమయం చ రోషజాతం।
వ్యపనుదతి మహాప్రభావసేన--
న్నరవర వాక్యమిదం మహార్థమిష్టం॥ 7-73-63(47484)
సంజయ ఉవాచ। 7-73-64x(4451)
అథ శంఖ్యైశ్చ భేరీభిః పణవైః సైనికాస్తథా।
ససూతమాగధా జిష్ణుం స్తుతిభిః సమపూజయన్॥ 7-73-64(47485)
తదా భీమం బలం సర్వే తేన నాదేన మోహితం।
తావకం తన్మహారాజ విషణ్ణం సమపద్యత'॥ ॥ 7-73-65(47486)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి ప్రతిజ్ఞాపర్వణి త్రిసప్తతితమోఽధ్యాయః॥ 73 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-73-38 వంధ్యాపతేః ఇతి ఙ. పాఠః।
ఉత్క్రోశకానృతానాం చ ఇతి క. పాఠః।
ఉత్కోటికానృతానాం చ ఇతి ట.ఙ.పాఠః॥
5-73-39 ఆత్మాపహారిణాం ఆత్మానమన్యథా ప్రకాశయతాం॥
5-73-42 వృషలీ శూద్రా కన్యాభావే రజస్వలా వా॥
5-73-55 దితేరితి। కార్యే కారణోపచారాద్దైత్యానామిత్యర్థః॥
5-73-73 త్రిసప్తతితమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.